Cao Ziyang gibi unutulmuş bir adamı, niye şimdi uzun uzadıya yazıyorum ? Birincisi, salt tarihçilik gereği. Bellek ile tarih farklı şeyler. Üstelik günümüz tarihçiliği, sadece galiplerle değil; daha çok alttakilerin, yeniklerin, susturulmuşların, kıyıda köşede kalmışların öyküsüyle ilgileniyor. Bu, sınıflar kadar küçük gruplar, hattâ bireyler için de geçerli. İkincisi,... 

Çin’i anlamak, sadece Solun demokrasi perspektifleri açısından değil, bir bakıma bütün dünya için önemli. Zira Çin’in nüfusu, insanlığın neredeyse dörtte biri (Hindistan’la birlikte, yüzde 40 kadarı). Üstelik, yeryüzünün en hızlı — olağanüstü hızlı — büyüyen ekonomisi. Dolayısıyla Sovyetlerin yerini doldurup, ikinci süper devlet olarak ABD’ye... 

Halil Berktay Gecikmiş-hızlandırılmış, yukarıdan aşağı, otoriter modernizasyon deneylerinin adım adım duraganlaşma aşamalarında, boğulan reformlar ve reformcular deyince, Kruşçev ve Turgut Özal ile birlikte, mutlaka Cao Ziyang da geliyor akla. Üstelik, üçünün de takıldığı ortak bir nokta var : demokrasi ve hukuk reformu. Ayrıca, en azından ikisine kurulan tuzaklar, devletin... 

Halil Berktay Kruşçev ile Turgut Özal arasındaki benzerlikten söz edeli üç hafta oluyor (24 Nisan ’08 : “CHP’nin çöküşü ve Solun çöküşü”). İkisi de (kâh komünist, kâh katıksız milliyetçi) bir hızlandırılmış modernizasyon modeli olarak ulusal kalkınmacılığın yarattığı devletçilik kamburundan çıkış yolu aradı. Ülkelerini kuşatan ve ekonomiye çok ağır...