BİLGİ YOĞUN HABERCİLİK
Bugün size; yazı diziminizin sonunda bilgi yoğun habercilikten söz edeceğim. Aslında yalnızca terör ve kriz haberciliğinde dikkat edilmesi gereken bir konu olarak değil, tüm habercilik uygulamalarında bilgi yoğun anlayışa önem verilmesi gerektiğini belirterek söze başlamalıyım.
Bilgi yoğun habercilik; ön özet şekilde ifade edilecek olursa, “tarih ya da geçmiş hafızası olan, eksiksiz ve kalıcı bilgi vermeye çalışan, kişinin zekâsına hitap eden, gerektiğinde günlük yaşam sorunlarını çözümlemede ve düşüncede üretmede kullanılabilen mesaj tasarımı” şeklinde tanımlanmaktadır.
Başka bir deyişle ifade edilecek olursa; bilgi yoğun habercilik, daha önce yaşanmış olan olaylarla yeni olayı ilişkilendirebilen, olaya ilişkin arka plan bilgisi ve yan bilgiler içeren, tüm boşlukları bilgi ile donatılmış, kişilerin zihinlerinde uyanan her türlü soruya yanıt verebilen, gerektiğinde belge olarak saklanabilecek nitelikte bilgi içeren bir habercilik uygulamasıdır.
Kültür haberciliği, dosya haberciliği, dergi haberciliği gibi farklı habercilik uygulamalarında da asıl vurgulanan haber içeriklerindeki “bilgi” unsurunun derinliğidir. Bilgi yoğun habercilik de bu haber türlerinden apayrı ve bağımsız, yeni bir tür habercilik uygulaması değil, haber yazımında dikkat edilmesi gereken bilgi unsurunun yoğunluğunu bizlere hatırlatmaktadır.
Önceki yazıda dile getirdiğim kriz haberciliğinde dikkat edilmesi gereken unsurlarla birleştirildiğinde “bilgi yoğun habercilik” kriz haberciliğinin bilgi boyutunun da önemli olduğunu bizlere söylemektedir.
TERÖRE KARŞI BİLGİ YOĞUN HABERCİLİK
Terör olayları karşısında bilgi yoğun habercilik, öncelikle terörü ve teröristi tanımlamak demektir. Terörizmin bir süreç olduğunu anlatmak ve bu süreci bir bütün olarak tanımlamaktır. Terörün nedenlerini, niteliklerini ve sonuçlarını tüm boyutlarıyla ortaya koymak ve büyük fotoğrafı masaya yatırmak bilgi yoğun haberciliğin bir gereğidir.
Terör olayları karşısında bilgi yoğun habercilik; “kim” ve “ne” soruları yerine, ısrarla “neden” ve “niçin” sorularının ardına düşmek demektir. Örneğin patlayan bir bombanın kim tarafından konulduğu, nasıl patladığı, olayın büyüklüğü, orada yaşananlar ya da neler olup bittiğinden öte, bilgi yoğun habercilik “neden” ve “niçin” sorularının da değerli ve önemli olduğunu bizlere hatırlatır. Ancak bu “neden” ilk görünen ya da gösterilen nedenden öte, çok yönlü bir sorgulamayı ve tekrar tekrar “neden” sorusunu yanıtlamayı içinde barındırır.
Habercilik de aslında kim, ne, nerede, ne zaman, neden, nasıl sorularını yanıtlamak ve bunlar arasında önemli olanları ön plana çıkararak haber değerliliği anlamında ilgi çekici ve özetleyici bir üslupla konuyu anlatmayı hedefler. Haberciliğin özü soru sormaktır. Alınan cevapla yetinmemek ve tekrar tekrar soru sorabilmek haberciliğin ustalığıdır.
Medya, bilgi yoğun habercilik sayesinde terörü masaya yatırabilmeli, terörün nedenlerini, iç ve dış bağlantılarını, çözüm önerilerini gündeme getirebilmelidir. Ancak bunu yaparken belirli bir kesimin sözcüsü ya da aygıtı haline gelmeden, birilerine çanak tutmadan, seçtiği sözcük, kurduğu cümle, üslup, anlatım ve sunum biçimlerinde önyargı ve genellemelerden uzak durarak, yargılardan kaçınarak, tarafsız ve bağımsız, doğru bir yaklaşımla, yalnızca gerçeğe odaklanan bilgiye dayalı, bilgilendirici habercilik anlayışını korumalıdır.
Bilgi yoğun habercilik asla gazetenin ya da haber bülteninin her türlü bilgiyle donatılması, bilgi bombardımanın yaratılması da değildir. Verilen bilgideki netlik ve yalınlık da önemlidir. Bu anlamda habercilik mesleğinin bir başka ustalığı, anlatılacak şeyi en az sözcükle, en kısa, en net ve en basit şekilde anlatabilmektir.
Bir başka açıdan ise bilgi yoğun habercilik, duygu yoğun haberciliğin aksine, duygu yoğun içerik yerine bilgi yoğun içerik sunarak duygulardan çok zihinlere seslenmeyi bizlere öğütlemektedir. Terör haberciliğinde de duygulara seslenen haber anlatımından çok, zihinlere seslenen haber anlatımı tercih edilmelidir.
SON SÖZ
Sonuç olarak yazı dizimiz boyunca terörü, terörün taraflarının beklentilerini, medyanın isteklerini ve bu istekler karşısında oluşturulması gereken işbirliği ve diyaloğun önemini belli hatlarıyla açıklamaya çalıştım. Terör haberciliğinde dikkat edilmesi gereken kimi unsurlara dikkat çektim. “Kriz haberciliği” ve “bilgi yoğun habercilik” anlayışlarını anlattım.
En temelde ise şunu eleştirdim: Tarih hafızası olmayan, düşünce üretimine katkısı bulunmayan, her olaya anlık duygusal tepkiler veren, kolay anlaşılma ve kolay tüketilme kaygılarıyla tasarlanan medya içerikleri, sorunları doğru teşhis etmekten ve onlara çözüm üretmekten ya da önermekten elbette çok uzaktır.
Son söz olarak ise şunları söylemek istiyorum: Medyadan ya da kitle iletişiminden en iyi şekilde yararlanmanın yolu, ister birey, ister toplum, ister kamu görevlileri olsun bilinçli hareket edebilmekten geçer. Bilinçli birey, bilinçli toplumu yaratır. Bilinçli toplumun olduğu yerde, medya da aynı bilinçle hizmet verir. Bunlar, bileşik kaplar gibidir. Yazı dizisinin başında da söylediğim gibi ortalığı sarmaşıklar sarmışsa bunun tek sorumlusu sarmaşık tohumu değildir. Bahçıvandan, havadan, sudan, topraktan ve güneşten de söz etmek gereklidir.
Bu anlamda medyayı tek başına suçlu ya da sorumlu görmediğimi tekrarlayayım. Yine de medyanın ortaya çıkardığı sorunlara değinerek, medyanın “kendi üzerine düşeni en iyi şekilde yapması” yolunda daha önemli mesafeler kat edilebileceğine inanıyorum.
Toplumsal dengelerde medyayı ayrı ya da başlı başına (birinci ya da dördüncü) bir güç olarak görmüyorum. Olması gerekenin; aynen bir masanın, masayı taşıyan dört ayağı gibi toplumsal dengelerdeki yerini alması olduğunu söylüyorum. Dört ayaklı bir masa, tek ayaklı bir masadan her zaman daha sağlam ve dayanıklıdır.
Doç. Dr. Erkan Yüksel
Anadolu Üniversitesi Öğretim Üyesi
IV. Kuvvet Medya
Yazı dizisinin devamı..
Terörle Mücadele Medyanın Rolü 1
Terörle Mücadele Medyanın Rolü 2
Terörle Mücadele Medyanın Rolü 3
Terörle Mücadele Medyanın Rolü 4
Terörle Mücadele Medyanın Rolü 5
Terörle Mücadele Medyanın Rolü 6
Terörle Mücadele Medyanın Rolü 8
Şu an okuduğunuz bu
comment closed